KADZIELNIA
Kadzielnia - 1920 rok
Wzgórze '' Kadzielnia '' ( 295 m ), włączone jest w ciąg terenów
parkowo - rekreacyjnych miasta, wchodząc w skład wapiennego
Pasma Kadzielniańskiego, przebiegającego w południowej i za-
chodniej części Kielc. Wydobywanie wapienia dla celów budo-
wlanych ropoczęto tu od XVIII wieku. Kamieniołomy stopniowo
rozbudowywane wraz z pracującymi tu piecami do wypalania
wapna ( pierwszy wapiennik powstał ok. 1770 roku z inicjatywy
bpa. K. Sołtyka ), stały się przyczyną powstawania głębokich
wyrobisk, na najniższym poziomie zalewanych wodami podskór-
nymi. Już w 1824 roku projektowano tu utworzenie parku z ogro
dem botanicznym. Jednocześnie był to cel podmiejskich wycie-
czek, opisywanych przez Dygasińskiego i Żeromskiego.
Od 1931 roku objęto ochroną szczytowy ostaniec skalny, poło-
żony na terenie kamieniołomu. W 1962 roku zawieszono eksplo-
atację i utworzono formalnie rezerwat przyrody nieożywionej o
powierzchni 0,60 ha, ze szczytem pierwotnego wzgórza, zw. Skał-
ką Geologów. Obecnie rezerwat jest rozszerzony do 2,4 ha.
W pd. części dawnego kamieniołomu wybudowano amfiteatr na
ponad 5000 miejsc, który przekazano miastu w 1971 roku pod-
czas obchodów IX wieków Kielc.
Jednocześnie północny, opadający ku centrum stok wzgórza
został zamieniony na park z tarasami widokowymi. Zagospoda-
rowano również stare hałdy w pd. - zachodniej części.
Duże wartości naukowe rezerwatu przyrody '' Kadzielnia '' są
szeroko znane, również za granicami kraju. Profil geologiczny
skał dewońskich jest najciekawszy we wsch. ścianie kamienio-
łomu - na rafowych wapieniach, zw. kadzielniańskimi, leży
warstwowany kompleks skał łupkowo - wapiennych.
Liczne są tu skamieniałości korali, głowonogów, ramieniono-
gów i unikalnych w świecie ryb pancernych. Zwierzęta te żyły
przed 350 milionami lat, gdy w ciepłym morzu rozwijały się buj
ne rafy koralowe. Występują tu zjawiska tektoniczne, minera-
lizacyjne i krasowe. Na starszy kras kopalny ( leje krasowe
wypełnione białymi i czerwonymi iłami ) nakładają się młodsze
formy krasowe, wśród nich 14 jaskiń, z których 9 w Skałce
Geologów, a 5 w ścianie wschodniej. Najdłuższa jest Szczelina
Kadzielniańska ( dł. 140 m ) oraz trudno dostępna, posiadają-
ca 4 otwory Jaskinia Wschodnia ( 110 m ). Najłatwiej dostę-
pne są położone w górnej części Skałki Geologów - 10-metro-
wy tunel Jaskni Górnej, zwany również Diablą Dziurą, oraz
zlokalizowany nieco niżej 15 - metrowy fragment większej, zni-
szczonej podczas eksploatacji wapienia Jaskini Jeleniowskiej.
Na trudniej dostępnych partiach wapieni występuje charakte-
rystyczna roślinność naskalna, m. in. rojnik pospolity.
